Wrzód żołądka u kota to defekt błony śluzowej i podśluzowej sięgający warstwy mięśniowej, wywołany naruszeniem równowagi czynników agresywnych (HCl, pepsyna, żółć, NSAID-y) i cytoprotekcyjnych (PGE2, mukus, bikarbonany, przepływ krwi), objawiający się wymiotami „kawą ziarnistą”, melaną, anemią i ryzykiem perforacji, leczony IPP, sukralfatem, odstawieniem NSAID-ów i dietą lekkostrawną.
Patofizjologia – równowaga czynników agresywnych i cytoprotekcyjnych
Bariera mukus-bikarbonatowa chroni epitel: mukus nierozpuszczalny (powierzchniowy) + warstwa żelowa z bikarbonanami (pH ~7 przy epitelu). Prostaglandyny (PGE2, PGI2) utrzymują przepływ krwi, stymulują sekrecję mukusu/bikarbonanów, hamują uwalnianie kwasu. Czynniki agresywne: kwas solny (HCl pH 1-2), pepsyna, żółć (refluks dwunastnico-żołądkowy), ROS, leki (NSAID-y, kortykosteroidy, doksycyklina). NSAID-y hamują COX-1 -> PGE2 ↓ -> przepływ krwi ↓, mukus ↓, proliferacja epitelu ↓ -> erozje, wrzody. Kortykosteroidy synergizują z NSAID-ami, hamują gojenie. Choroby układowe (CKD, hipertireoza, cukrzyca, sepsa, DIC, zakrzepica) pogarszają mikrookrwienie i gojenie.
| Czynnik agresywny | Czynnik cytoprotekcyjny | Mechanizm uszkodzenia przy wrzodzie |
|---|---|---|
| HCl, pepsyna | Mukus, bikarbonany, PGE2, przepływ krwi | NSAID-y -> COX-1 ↓ -> PGE2 ↓ -> bariera ↓ |
| Żółć (refluks) | Epitel, złącza szczelne, regeneracja | Kortykosteroidy -> gojenie ↓, śluzówka ↓ |
| ROS, cytokiny | SOD, katalaza, wit. E, PGE2 | Sepsa, DIC, ischemia -> stres oksydacyjny |
| Ciała obce | Perystaltyka, mukus | Ucisk ciśnieniowy -> ischemia, nekroza |
Etiologia – czynniki ryzyka u kota
| Grupa przyczyn | Konkretne czynniki | Uwagi kliniczne |
|---|---|---|
| Leki (najczęstsze) | NSAID-y: meloksykam, robenakoksib, ketoprofén; kortykosteroidy: prednizolon, deksametazona; doksycyklina (bez wody) | Ryzyko wrzodu rośnie 4-5x przy NSAID + steroid; doksycyklina -> „pill gastritis” |
| Choroby układowe | CKD (uremia, hipoperfuzja), hipertireoza (HCl ↑), cukrzyca (gastroparza), wątroba (koagulopatia), sepsa/DIC | Seniorzy: zawsze SDMA, T4, glukozę, koagulogram |
| Nowotwory | Gastrynom (rzadki, HCl ↑↑), mastocytoza (histamina -> HCl ↑), karcynom/limfoma/leiomiosarkoma (infiltracja, erozje) | Gastrynom: gastryna > 1000 pg/ml; mastocytoza: histamina, metylohistamina moczu |
| Ciała obce / bezoary | Nitki, gumki, kości, ości, trichobezoary | Młodzi koty, rasy długowłosé; niedrożność + erozja |
| Infekcje / pasożyty | Helicobacter spp. (rola niejasna), Ollulanus tricuspis, Toxocara | Helicobacter u kota: H. felis, H. bizzozeronii – nie H. pylori |
| Stres / inne | Zmiana środowiska, dom wielokocowy, urazy, oparzenia, zakrzepica | Stres -> sympatikus -> wazokonstrykcja -> ischemia muokosy |
Objawy kliniczne – semiotyka wrzodu
Wymioty „kawa ziarnista” (hematemaza) – krew przetrawiona kwasem (brązowy osad). Melena – smoliste, czarne, lepkie stolce (krwawienie GI górne). Anemia (bladość, słabość, tachykardia, tachypnoe) – ostre/przewlekłe krwawienie. Ból brzucha – palpacja lewej górnej ćwiartki, defensja, pozycja „modlitewna”. Anoreksja, wychudzenie, apatia, odwodnienie. Perforacja -> nagły ostry ból, perytonitis, szok, wolny gaz w RTG (pneumoperitoneum), wolny płyn w USG.
| Objaw | Cecha przy wrzodzie | Rozdróżnienie |
|---|---|---|
| Hematemaza | „Kawa ziarnista”, brązowa, po posiłku/na czczo | Wrzód vs ciało obce vs koagulopatia vs mastocytoza vs gastrynom |
| Melena | Smoliste, czarne, lepkie, zapach krwi | Krwawienie GI górne vs dolne (hematoquecja) |
| Anemia | Regeneracyjna (retikulocytoza) / nieregeneracyjna (CKD, uremia) | Krwawienie GI vs CKD vs hemoliza vs nowotwór |
| Ból brzucha | Lewej górnej ćwiartki, defensja, pachnienie | Wrzód vs pankreatitis vs peritonitis vs nefropatia |
| Perforacja | Nagły ostry ból, szok, gorączka -> hipotermia, pneumoperitoneum | Wymaga natychmiastowej laparotomii |
Diagnostyka – algorytm
- Wywiad + klinika – historia NSAID-ów/steroidów/doksycykliny, chorób układowych, ciał obcych, stresu.
- Laboratorium – morfologia (anemia, leukocytoza/leukopenia, trombocytopenia), biochemia (mocznik, kreat, SDMA, ALT, ALP, bili, glukoza, tp, alb, elektrolity, Ca, Mg), T4/fT4/TSH, fPLI (wykluczenie pankreatitidu), koagulogram (PT, aPTT, fibrinogen, D-dimery), FeLV/FIV, gazometria.
- USG brzucha – grubość ściany żołądka (ciało ≤ 3-4 mm, antrum ≤ 4-5 mm), warstwowość, erozje/wrzody jako przerwy w linii mukozalnej, masy, ciała obce, płyn, trzustka, węzły chłonne.
- RTG bocznie + DV (opcjonalnie z kontrastem) – ciała obce radioopakalne, gazowe wzorce, wolny gaz (perforacja), opóźnione opróżnianie.
- Endoskopia (gastroskopia) + biopsje – gold standard: wizualizacja wrzodu (lokalizacja, liczba, głębokość, krwawienie – klasyfikacja Forrest), pobranie wycinków brzegowych (histologia: aktywne zapalenie, Helicobacter, wykluczenie nowotworu), hemostaza (adrenalina, klipy, argi, proszki hemostatyczne).
| Metoda | Co ocenia przy wrzodzie | Wskazanie | Czułość / Specyficzność |
|---|---|---|---|
| Laboratorium | Anemia, uremia, hipertireoza, pankreatitis, koagulopatia | Zawsze (bazowe) | Wysokie dla układowych |
| USG | Grubość ściany, erozje/wrzody (przerwy linii), masy, ciała obce, płyn | Screening, monitoring gojenia | 70-80% / 80-85% (operator) |
| Endoskopia + biopsja | Gold standard: wrzody, krwawienie (Forrest), histologia, nowotwór, Helicobacter, hemostaza | Hematemaza, melena, anemia, > 5-7 dni objawów, seniorzy, masa w USG | 95-99% / 95-99% |
| RTG + kontrast | Ciała obce, niedrożność, perforacja (gaz), motoryka | Podejrzenie ciała obcego, perforacji, niedrożności | 60-70% / 80-85% |
Klasyfikacja Forrest (krwawienie wrzodowe)
| Klasa | Opis | Prognoza krwawienia | Postępowanie |
|---|---|---|---|
| Ia | Aktywne kapiące krwawienie | Wysokie ryzyko recydywy | Hemostaza endoskopiczna (adrenalina + klipy/argi) |
| Ib | Aktywnedelejące krwawienie | Wysokie | Hemostaza endoskopiczna |
| IIa | Niekrwawiący naczyniek widoczny w dnie | Umiarkowane | Hemostaza (klipy/argi) |
| IIb | Nalot fibrinowy na wrzodzie | Niskie | Obserwacja / IPP i.v. |
| IIc | Wrzód bez znaków krwawienia | Bardzo niskie | IPP p.o. |
| III | Wrzód zagończony, biały dno | Minimalne | IPP p.o. |
Leczenie – schema terapeutyczne
1. Stabilizacja i nawadnianie
Odwodnienie – RL/NaCl 0,9% i.v. lub s.c. wg stopnia. Anemia – transfuzja erytrocytów (PCV < 15-18% lub objawy hipoksji). Elektrolity – Korekcja hipokaliemii (KCl w płynach i.v. max 0,5 mEq/kg/h), hiponatremii.
2. Farmakoterapia gastrotekcyjna
| Lek | Dawka kot | Droga | Czas | Mechanizm / uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Omeprazol / Esomeprazol | 0,5-1,0 mg/kg | p.o. co 24 h (30 min przed posiłkiem) | 4-8 tyg. (wrzody), 2-4 tyg. (erozje) | IPP – gold standard, nierwracalna blokada H+/K+-ATPaza; esomeprazol silniejszy |
| Famotydyna | 0,5-1,0 mg/kg | p.o./i.v. co 12 h | Adiuwant do IPP | Bloker H2, słabszy, tolerancja po 7-14 d; nocny przebój kwasowy |
| Sukralfat | 0,5-1 g (kot) | p.o. co 8 h (rozp. w 5-10 ml wody) | 2-4 tyg. | Cytoprotekcja: polimeryzuje w pH < 4, adhezyja do wrzodu, stymuluje PGE2/EGF; odstęp 1 h od leków/żywności |
| Misoprostol | 1-3 µg/kg | p.o. co 8 h | Profilaktyka NSAID | Analog PGE1; kontraindykacja: ciąża, ostrożność: biegunka, skurcze |
| Maropitant | 1 mg/kg | s.c./i.v./p.o. co 24 h | Dopóki wymioty | Antagonista NK1, antyemetyk I rzędu |
3. Leczenie przyczynowe
- Natychmiastowe odstawienie NSAID-ów / kortykosteroidów (jeśli możliwe; przy konieczności kontynuacji: IPP + sukralfat + misoprostol).
- Ciała obce – endoskopowe usunięcie (przedsięk/ciało) lub gastrotomia (pylorus, perforacja, bezoary).
- Gastrynom – chirugia (rezykcja) + IPP wysokie dawki + somatostatyna (oktreotyd).
- Mastocytoza – chirugia (jeśli skórzana/miąższowa) + TKI (toceranib/masytynib) + antyhistaminowe (cyteirizyna 2,5-5 mg/kg p.o. co 24 h) + IPP.
- Infekcje bakteryjne / translokacja – amoksycylina/kl. 12,5-25 mg/kg p.o. co 12 h + metronidazol 10-15 mg/kg p.o. co 12 h x 7-10 dni.
- Pasożyty – pirantel/fenbendazol/milbemycyna wg schematu.
4. Dietoterapia
Głodówka 12-24 h (woda) -> dieta lekkostrawna musowa niskotłuszczowa (< 10-15% SU tłuszczu): kurczak/indyk/ryba gotowana + ryż/kaszka, lub gotowe: Hill’s i/d, Royal Canin Gastrointestinal, Purina EN, Specific FID/CID. Małe porcje (1-2 łyżki) co 2-3 h, karmienie wzniesione. Przejście na docelową dietę po 3-5 dniach bezobjawowych. Suplementacja: ω-3 (EPA/DHA 30-40 mg/kg), probiotyki, prebiotyki, cobalamina (B12) 250 µg s.c. co 7 dni x 6.
5. Perforacja / perytonitis – chirurgia niezwłocznie
Laparotomia: poprzątanie jamy otrzewnej, resekcja/zaświecenie wrzodu, omentopeksja (zakrycie defektu trzonkiem), drenaż pasywny/aktywny, broad-spectrum antybiotyki (amoksycylina/kl. + enrofleksacyna/klindamycyna), płyny i.v., wazopresory, analgezja wielomodalna (buprenorfina, metadon, lidokaina CRI, ketamina CRI).
Monitorowanie i prognoza
Hospitalizacja: co 6-12 h – witalne, wymioty, stolce (melena/hematoquecja), PCV/TS, elektrolity, gazometria, ból. Kryteria wypisu: bez wymiotów 24 h, jemie, pije, normoodwodniony, stabilny PCV. Kontrola endoskopiczna po 2-4 tyg. (potwierdzenie gojenia, wykluczenie nowotworu). Prognoza: dobra przy prostych wrzodach (gojenie 2-4 tyg. na IPP+sukralfat), ostrożna przy krwawieniu/perforacji/chorobach układowych, zła przy nowotworach/mastocytozie/gastrynomie.
| Czynnik prognostyczny | Wpływ |
|---|---|
| Etiologia (NSAID/stress vs nowotwór/gastrynom/mastocytoza) | Decydujący |
| Głębokość wrzodu (Forrest Ia/Ib vs IIc/III) | Silny |
| Perforacja / perytonitis / sepsa | Zła (śmiertelność 30-50%) |
| Anemia ciężka (PCV < 15%) / transfuzja | Umiarkowany |
| Współistniejące choroby (CKD, hipertireoza, sepsa, DIC) | Negatywny |
| Reakcja na IPP w 48-72 h (ustąpienie wymiotów/melena) | Predykcyjny |
Komplikacje
Perforacja / perytonitis – najgroźniejsza, wymaga laparotomii. Krwawienie masowe – hematemaza, melena, szok hipowolemiczny, transfuzja, endoskopia/hemostaza. Zwężenie pyloryczne – wtórne do przewlekłych wrzów antrum/pylorus; objawy: wymioty po posiłkach, wychudzenie; diagnostyka USG (mięśniak pyloryczny > 4-5 mm, kanał > 10-12 mm); leczenie: dylatacja balonowa / pyloroplastyka. Zachłystowe zapalenie płuc – przy hematemazie/regurgitacji; tlenoterapia, antybiotyki. Wychudzenie / CAF – sondżowe odżywianie (E-tube, PEG), apetytostymulenty (mirtazapina).
Praktyczne zalecenia
- Zawsze pytać o NSAID-y/steroidy/doksycyklinę – najczęstsza iatrogenna przyczyna.
- fPLI obowiązkowo przy ostrych wymiotach – współwystępowanie pankreatitidu 40-50% (triaditis).
- Endoskopia = gold standard – wizualizacja, klasyfikacja Forrest, hemostaza, biopsje (wykluczenie nowotworu!).
- IPP 4-8 tygodni – krótsze leczenie -> recydywa. Sukralfat rozpuszczony, odstęp 1 h.
- Odstawienie NSAID-ów bezwzględne – jeśli konieczne kontynuować: IPP + sukralfat + misoprostol.
- Seniorzy z wychudzeniem/anemią – zawsze T4, SDMA, FeLV/FIV, USG, endoskopia + biopsje.
- Perforacja = chirurgia natychmiast – omentopeksja, drenaż, broad-spectrum antybiotyki.
FAQ
Jak rozróżnić wrzód od erozji żołądka?
Erozja – defekt mukozy i warstwy własnej, nie siąga warstwy mięśniowej. Wrzód – defekt przenikający warstwę mięśniową (podśluzowa/mięśniowa/seroza). W endoskopii: wrzód ma „brzegi” podwinięte, dno bieliste (fibryna), głębszy.
Jaka dawka omeprazolu przy wrzodzie żołądka u kota?
Omeprazol 0,5-1,0 mg/kg p.o. co 24 h (30 min przed porannym posiłkiem) przez minimum 4-8 tygodni. Esomeprazol w tej samej dawce – silniejsza inhibicja. Famotydyna tylko adiuwant (nocny przebój kwasowy).
Kiedy wskazana jest endoskopia przy podejrzeniu wrzodu?
Przy: hematemazie („kawa ziarnista”), melenie, anemii niejasnej, objawach > 5-7 dni mimo leczenia, seniorach z wychudzeniem, USG: masa/grubienie ściany z utratą warstwowości, podejrzeniu ciała obcego.
Jakie są koszty orientacyjne diagnostyki i leczenia wrzodu u kota w Polsce 2026?
Konsultacja + morph/biochem/T4/fPLI/koagulogram: 600-900 PLN. USG brzucha: 200-350 PLN. Endoskopia z biopsją/hemostazą: 1500-2500 PLN. Hospitalizacja (2-4 dni, płyny, transfuzja, IPP i.v., antybiotyki): 3000-7000 PLN. Chirurgia (perforacja, gastrotomia): 4000-10000 PLN. Leki ambulatoryjne (4-8 tyg. IPP, sukralfat, dieta): 500-1200 PLN.
Czy można podawać sukralfat i omeprazol jednocześnie?
Tak, ale z odstępem minimum 1 godziny (sukralfat wymaga pH < 4 do polimeryzacji, IPP podnosi pH). Kolejność: najpierw omeprazol (30 min przed posiłkiem), po 1 h sukralfat, potem karma.
Czy wrzód żołądka u kota może się sam wyleczyć?
Lekkie erozje – tak, po usunięciu czynnika (NSAID, stres) + IPP 7-14 dni. Głębokie wrzody (Forrest Ia-Ib, IIa) – nie, wymagają IPP 4-8 tyg. + sukralfat + leczenia przyczynowego. Bez leczenia -> perforacja, krwawienie, zwężenie pyloryczne.
Jak leczyć wrzód u kota, który musi brać NSAID-y chronicznie (np. OA)?
Najniższa skuteczna dawka NSAID (robenakoksib – selektywny COX-2, bezpieczniejszy) + omeprazol 0,5-1 mg/kg p.o. co 24 h + sukralfat 0,5 g p.o. co 8-12 h + kontrola USG/morfologii co 3-6 m-c. Rozważ alternatywy: frunevetmab (anti-NGF), gabapentyna, amantadyna, rehabilitacja, redukcja wagi.
Co to jest klasyfikacja Forrest i dlaczego jest ważna?
Skala 6-stopniowa (Ia, Ib, IIa, IIb, IIc, III) opisująca znaki aktywnego krwawienia wrzodu w endoskopii. Decyduje o wskazaniu do hemostazy endoskopicznej (Ia, Ib, IIa – tak; IIb, IIc, III – nie) i prognozie recydywy krwawienia.
Piśmiennictwo
- CricksyDog. Wrzód żołądka u kota – wszystko, co musisz wiedzieć. 2025. https://cricksydog.pl/wrzod-zoladka-u-kota-wszystko-co-musisz-o-tym-wiedziec
- Vetkompleksowo. Wrzody żołądka u psów i kotów – etiopatogeneza, rozpoznawanie, leczenie. 2024. https://vetkompleksowo.pl/kategorie-tematyczne/choroby-wewnetrzne/wrzody-zoladka-u-psow-i-kotow-etiopatogeneza-rozpoznawanie-i-l
- Tierarzt Karlsruhe-Durlach. Zapalenie błony śluzowej żołądka u kotów. 2025. https://tierarzt-karlsruhe-durlach.de/pl/zapalenie-blony-sluzowej-zoladka-u-kota
- Medycyna Weterynaria. Diagnostyka i terapia wrzodów żołądka u psów. 2021. PDF.
- Wetlandia. Schorzenia przewodu pokarmowego u kotów. 2023. https://www.wetlandia.pl/schorzenia-przewodu-pokarmowego-u-kotow
- GeoZoo. Schorzenia żołądka u kota. 2024. https://geozoo.pl/schorzenia-zoladka-u-kota
- Zooplus. Zapalenie błony śluzowej żołądka u kotów. 2025. https://www.zooplus.pl/magazyn/koty/zdrowie-i-pielegnacja-kota/zapalenie-blony-sluzowej-zoladka-u-kotow-niezyt-zoladka
- Hill’s Pet. Nieżyt żołądkowo-jelitowy u kotów. 2025. https://www.hillspet.pl/cat-care/healthcare/gastroenteritis-in-cats
- ESCCAP / ACVIM. Guidelines on Gastrointestinal Disorders in Small Animals. 2021-2024.
- Yadda ICM. Wrzody żołądka u psów i kotów – etiopatogeneza. PDF.