Jądrzaste erytrocyty (NRBC) w krwi obwodowej kota to niedojrzałe formy erytroidalne uwalniane z szpiku kostnego w odpowiedzi na silną erytropoezę, hipoksję, uszkodzenie bariery krew-szpik lub zaburzenia funkcji śledzionowej; ich obecność wskazuje na regeneracyjną niedokrwistość, choroby nowotworowe, stan zapalny, zatrucia lub stan krytyczny i ma wartość prognostyczną w ciężkich stanach.
Definicja i fizjologia jądrzastych erytrocytów
Jądrzaste erytrocyty (nucleated red blood cells, NRBC) to przedwstępne komórki erytroidalne zawierające jądro, które w warunkach fizjologicznych dojrzewają w szpiku kostnym i uwalniane są do krwi obwodowej wyłącznie jako bezdna erytrocytów.
U zdrowych dorosłych kotów NRBC praktycznie nie występują w krwi obwodowej, choć pojedyncze metarubritycy mogą zaobserwować się u szczeniaków w okresie noworodkowym.
Występowanie NRBC w obwodzie nazywa się normoblastozą, erytroblastozą lub metarubritycytózą.
Klasyfikacja stadji dojrzewania NRBC
Proces erytropoezy przebiega przez szereg stadji morfologicznych, które różnią się wielkością komórki, chromatyną jądra i barwieniem cytoplazmy.
Najczęściej spotykaną formą w krwi obwodowej jest metarubritycyt (ortochromatyczny), o pyknotycznym jądrze i czerwonej cytoplazmie bogatej w hemoglobynę.
Mniej dojrzałe formy — polit chromatofilowy rubritycyt (cytoplazma fioletowa) i bazofilowy rubritycyt (cytoplazma niebieska) — wskazują na silniejszy stres erytropoetyczny lub patologię szpiku.
| Stadium | Wielkość | Jądro | Cytoplazma | Znaczenie kliniczne |
|---|---|---|---|---|
| Rubroblast | 15-20 µm | Duże, luźna chromatyna | Głęboko bazofilowa | Nowotwory szpiku, białaczka |
| Prorubritycyt | 12-17 µm | Średnie, grubsza chromatyna | Bazofilowa | Silny stres erytropoetyczny |
| Rubritycyt (bazofilowy) | 10-15 µm | Mniejsze, gęstsza chromatyna | Bazofilowa | Ostre hemoliza, hipoksja |
| Rubritycyt (polit chromatofilowy) | 10-12 µm | Pyknotyczne, ale widoczne | Fioletowa (RNA + Hb) | Regeneracyjna niedokrwistość |
| Metarubritycyt | 8-10 µm | Bardzo małe, gęsto pyknotyczne | Czerwona (hemoglobina) | Najczęstsza forma w obwodzie |
Główne przyczyny występowania NRBC u kotów
1. Silnie regeneracyjna niedokrwistość
Najczęstsza przyczyna – odpowiada na masową utratę erytrocytów (krwawienie, hemoliza) skoki erytropoezy.
Szpik uwalnia niedojrzałe formy, by szybko uzupełnić deficyty; metarubritycyty dominują.
Wskaźnik retikulocytów (RETIC) i polichromazia są zazwyczaj podwyższone.
2. Choroby nowotworowe i infiltracja szpiku
Białaczki erytroidalne, limfomy, rakowedzkie rozlane (np. limfosarkoma) i metastazy do szpiku.
Obecność rubroblastów i prorubritycytów mocno sugeruje proces nowotworowy.
Często towarzyszy nie regenerativej niedokrwistości i cytopenii innych szeregów.
3. Stan zapalny i SIRS / sepsa
Cytokyny (IL-6, TNF-α, EPO) stymulują erytropoezę i zmieniają przepuszczalność sinusoid szpiku.
Badanie Dörfelt et al. (2025) wykazało korelację NRBC z skorygowanymi leukocytami (r = 0,448) u kotów krytycznie chorych.
NRBC występowały u 26,6% kotów z SIRS, bez różnic między grupami chorób.
4. Hipoksja i uszkodzenie szpiku
Uraz termiczny (upał), szok, zatrucia (ołowień, paracetamol), DIC, niewydolność wielonarządowa.
Hipoksja uszkodzi barierę krew-szpik i funkcję makrofagów szpikowych usuwających jądra.
W zatrciu ołowiu NRBC towarzyszą punktowatości bazofilowej erytrocytów.
5. Zaburzenia funkcji śledzionowej / splenektomia
Śledzionowa usuwa NRBC z krwi („pitting” jądra); po splenektomii lub w hiposplenizmie NRBC persistują.
Ciała Howella-Jolly’ego często współistnieją jako marker hipo-funkcji śledzionowej.
U kotów śledzionowa jest mniej wydajna w usuwaniu włączeń niż u psów.
6. Inne przyczyny
Przewlekła choroba nerek (uremia → ekinocyty + NRBC), choroby wątroby (akantocyty, keratocyty), toksyny (propofol – ciała Heinza), chemioterapia (30% psów, dane kotów ograniczone).
Wartość diagnostyczna i prognostyczna
Obecność NRBC nie potwierdza samej w sobie regeneracyjnej niedokrwistości – można je zobaczyć przy nietrafnej erytropoezie.
Liczba bezwzględna NRBC (aNRBC) = rNRBC × (TNCC / 100), gdzie TNCC = całkowita liczba komórek jądrzastych z analizatora.
Korekta leukocytów: WBC = TNCC − aNRBC (analizatory często zaliczają NRBC do limfocytów).
| Parametr | Wartość referencyjna | Interpretacja podwyższenia |
|---|---|---|
| rNRBC (/100 WBC) | 0 | >0 – normoblatoza; >5 – silny stres |
| aNRBC (×10⁹/l) | 0 | >0,2 – istotne klinicznie (człowiek) |
| Dominująca forma | — | Metarubritycyt = regeneracja / stres; Rubroblast = nowotwór |
| Współwystępowanie anemii | Tak / Nie | Anemia niepredysponuje do NRBC u kotów krytycznych (Dörfelt 2025) |
Badanie 94 kotów krytycznie chorych nie wykazało wartości prognostycznej NRBC przy 28-dniowym przeżyciu (P = 0,641), w przeciwieństwie do psów i ludzi.
Persystencja NRBC w dniu 2 hospitalizacji korelowała z pogorszoną prognozą (tylko 1/6 przeżył).
Korelacja aNRBC z albuminą (r = −0,449) sugeruje związek ze stanem zapalnym / ostrym fazą.
Diagnostyka różnicowa – algorytm postępowania
- Potwierdź NRBC w rozmazie (różnicuj z limfocytami: chromatyna gładka vs. mieszana, cytoplazma czerwona/fioletowa vs. błękitna).
- Oceń regenerację: retikulocyty, polichromazia, MCV, RDW.
- Jeśli regeneracyjna anemia – szukaj przyczyny hemolizy / krwawienia (Coombs, hemoplazmy, toksyny).
- Jeśli nierregeneracyjna anemia + NRBC – rozważ białaczkę, infiltrację szpiku, DIC, sepsę, hipoksję.
- Sprawdź ciała Howella-Jolly’ego, ciała Heinza, punktowatość bazofilową – wskazówki na śledzionową / ołów.
- W stanach krytycznych – monitoruj trend NRBC (dni 1, 2, 3); persystencja = gorzej.
Technika laboratoryjna
Rozmaz krwi (Diff-Quik / May-Grünwald-Giemsa) pozostaje złotym standardem identyfikacji i klasyfikacji NRBC.
Analizatory automatyczne (Sysmex XN-V, ProCyte Dx) oferują kanał NRBC, ale wymagają weryfikacji mikroskopowej.
Liczenie manualne: 300 komórek jądrzastych, wynik w NRBC/100 WBC; dokładność maleje poniżej 0,2 × 10⁹/l.
Najczęstsze błędy interpretacyjne
- Utożsamianie NRBC z limfocytami → fałszywie podwyższony WBC.
- Traktowanie NRBC jako jedynego dowodu regeneracji – może być nierregeneracyjna anemia z infiltracją szpiku.
- Ignorowanie pojedynczych NRBC u kota bez anemii – mogą oznaczać wczesną sepsę, hipoksję lub nowotwór.
- Pomijanie korekty WBC przy dużej liczbie NRBC (>10/100 WBC).
FAQ
Jądrzaste erytrocyty a retikulocyty – czy to to samo?
Nie. Retikulocyty to bezdna, niedojrzałe erytrocyty z resztkami RNA (bez jądra); NRBC posiadają jądro i są wcześniejszym stadjem dojrzewania.
Czy obecność pojedynczych NRBC u zdrowego kota jest możliwa?
Bardzo rzadko u dorosłych kotów; fizjologicznie dopuszczalne u szczeniaków do 2-3 tyg. życia. U dorosłego kota każdy NRBC wymaga wyjaśnienia.
Jak obliczyć skorygowaną liczbę leukocytów przy obecności NRBC?
WBC_skorygowane = TNCC_analizator − aNRBC, gdzie aNRBC = (NRBC/100 WBC) × TNCC / 100.
Czy NRBC mają wartość prognostyczną u kotów?
Według najnowszego badania (Dörfelt 2025, n = 94) – nie przy przyjęciu, ale persystencja w dniu 2 silnie koreluje z mortalnością.
Kiedy podejrzewać białaczkę erytroidalną?
Gdy w krwi obwodowej widoczne są rubroblasty / prorubritycyty, często przy nierregeneracyjnej anemii, trombocytozie i neutropenii.
Czy analityczny kanał NRBC w Sysmex XN-V zastępuje rozmaz?
Nie. Weryfikacja mikroskopowa jest konieczna ze względu na możliwe fałszywe dodatnie (agregaty płytkowych, duże limfocyty) i fałszywe ujemne przy niskich stężeniach.
Piśmiennictwo
- Dörfelt R, Pabst K, Hartmann K. Nucleated red blood cells in critically ill cats. J Feline Med Surg. 2025;27(11):1098612X251387446. doi:10.1177/1098612X251387446. PMCID: PMC12663076.
- Harvey JW. The feline blood film: 1. Techniques and erythrocyte morphology. J Feline Med Surg. 2017;19(5):529-540. doi:10.1177/1098612X17706466. PMCID: PMC10816527.
- eClinpath. Nucleated RBC – Morphologic Features. Cornell University College of Veterinary Medicine. https://eclinpath.com/hematology/morphologic-features/red-blood-cells/nucleated-rbcs/ (dostęp: 2026-07-02).
- Ben-oz J, Segev G, Bilu G et al. Peripheral nucleated red blood cells in cats and their association with age, laboratory findings, diseases, morbidity and mortality. Israel J Vet Med. 2014;69:182-191.
- Ginders J, Stirn M, Novacco M et al. Validation of the Sysmex XN-V automated nucleated red blood cell enumeration for canine and feline EDTA-anticoagulated blood. Animals (Basel). 2024;14. doi:10.3390/ani14030455.
- Weiss DJ, Wardrop KJ. Schalm’s Veterinary Hematology. 6th ed. Ames, IA: Wiley-Blackwell; 2010.
- Knight TE, Kumar MS. Lead toxicosis in cats – a review. J Feline Med Surg. 2003;5:249-255.
- Aroch I, Segev G, Loeb E et al. Peripheral nucleated red blood cells as a prognostic indicator in heatstroke in dogs. J Vet Intern Med. 2009;23:544-551.
- Müller M, Dörfelt R, Hamacher L et al. Association of nucleated red blood cells with mortality in critically ill dogs. Vet Rec. 2014;175. doi:10.1136/vr.102398.
- Ingarden M, Ingarden J. Zmiany kształtu erytrocytów psów i kotów – praktyczny przewodnik. Mag Wet. 2018. https://magwet.pl/21315,zmiany-ksztaltu-erytrocytow-psow-i-kotow-praktyczny-przewodnik