BLOG

RudaShakira.pl

Wszystko o zdrowiu

Encyklopedia
weterynaryjna

Choroby, objawy, diagnostyka i leczenie kotów

Komórki układu odpornościowego kota

Układ odpornościowy kota tworzą komórki odporności wrodzonej (neutrofile, eozynofile, monocyty i makrofagi, komórki dendrytyczne, komórki NK) oraz nabytej (limfocyty T CD4+ i CD8+, limfocyty B, komórki plazmatyczne). Ich liczba i proporcje zmieniają się z wiekiem oraz w zakażeniach FIV i FeLV.

Table of Contents

Wprowadzenie do immunologii kota

Odporność kota dzieli się na wrodzoną (nieswoistą) i nabytą (swoistą). Odporność wrodzona obejmuje bariery anatomiczne, makrofagi, komórki NK, neutrofile i eozynofile. Reaguje natychmiast, nie ma swoistości antygenowej i nie tworzy pamięci immunologicznej.

Odporność nabyta opiera się na limfocytach T i B, które rozpoznają antygen swoiście i tworzą pamięć. Obie gałęzie współpracują przez cytokiny i prezentację antygenu. Zaburzenie jednej z nich, np. w retrowirusowych niedoborach odporności, wpływa na działanie całego systemu.

Poznanie biologii komórkowej kota jest w dużej mierze efektem prac porównawczych z człowiekiem i myszą. Wciąż brakuje części swoistych przeciwciał monoklonalnych do cytometrii przepływowej, co ogranicza fenotypowanie niektórych populacji.

Narządy i miejsca powstawania komórek

Komórki odpornościowe powstają w szpiku kostnym z hematopoetycznych komórek macierzystych. Limfocyty T dojrzewają w grasicy, a limfocyty B w szpiku kostnym. Obwodowy układ limfatyczny tworzą węzły chłonne, śledziona oraz tkanka limfatyczna związana z błonami śluzowymi (MALT, GALT).

Grasica jest największa u młodych kotów i z wiekiem ulega inwolucji. W progresywnym zakażeniu FeLV obserwuje się atrofię grasicy i zanik stref przykorowych węzłów chłonnych, co prowadzi do limfopenii. Ocenę limfocytów w węzłach chłonnych (immunofenotypowanie w prawidłowych i łagodnie reaktywnych węzłach) opisano m.in. w badaniach z 2021 roku.

Narząd	Główna funkcja
Szpik kostny	Hematopoeza, dojrzewanie limfocytów B
Grasica	Selekcja i dojrzewanie limfocytów T
Węzły chłonne	Prezentacja antygenu, odpowiedź swoista
Śledziona	Filtracja krwi, odpowiedź na antygeny krwiopochodne
MALT/GALT	Odporność śluzówkowa

Neutrofile

Neutrofile są pierwszą linią obrony komórkowej. Ich zasadniczą rolą u kota jest fagocytoza i zabijanie drobnoustrojów. Napływają do ogniska zapalenia pod wpływem chemokin, w tym IL-8.

Mechanizmy bójcze obejmują wybuch tlenowy, enzymy ziarnistości oraz sieci zewnątrzkomórkowe (NET). Kot jako gatunek ma stosunkowo niewielką pulę szpikową neutrofili. Dlatego nasilone zapotrzebowanie szybko prowadzi do przesunięcia w lewo i obecności form pałeczkowatych we krwi.

Badania jednokomórkowe RNA (scRNA-seq) z 2024 roku wyodrębniły w krwi obwodowej kotów m.in. dojrzałe neutrofile i neutrofile w stadium końcowym. To pokazuje heterogenność tej populacji, dotąd słabo opisaną w medycynie weterynaryjnej.

Eozynofile, bazofile i komórki tuczne

Eozynofile biorą udział w odpowiedzi przeciwpasożytniczej oraz w reakcjach alergicznych. U kota są kluczowe w kompleksie eozynofilowego zapalenia (granuloma eosinophilicum, wrzód atoniczny) oraz w astmie kociej. Ich ziarnistości zawierają białka kationowe, które uszkadzają pasożyty, ale także tkanki gospodarza.

Bazofile występują rzadko, a komórki tuczne rezydują w tkankach, zwłaszcza w skórze, płucach i przewodzie pokarmowym. Uwalniają histaminę, proteazy i cytokiny po związaniu IgE z receptorem FcεRI. Komórki tuczne zidentyfikowano także w danych transkryptomicznych krwi obwodowej kota.

Kliniczne znaczenie ma także nowotwór z komórek tucznych. Jest to jeden z częstszych nowotworów skóry kotów, a postać śledzionowa i jelitowa wymaga odrębnego postępowania.

Monocyty i makrofagi

Układ fagocytów jednojądrowych kota jest podobny do innych gatunków i obejmuje monocyty krwi oraz makrofagi tkankowe. Rezydentne makrofagi pierwsze stykają się z patogenem. Przez fagocytozę i produkcję cytokin regulują aktywację komórek NK (IL-12) oraz rekrutację neutrofili (IL-1, IL-8).

W obrazie fenotypowym ważna jest cecha, że antygen CD4 u kota występuje wyłącznie na limfocytach T pomocniczych i ich prekursorach grasiczych. Nie ma go na monocytach i makrofagach, co odróżnia kota od człowieka. Badania scRNA-seq wskazały też subpopulację monocytów o profilu przeciwzapalnym.

Makrofagi są komórkami docelowymi wielu patogenów, np. wirusa FIP (FCoV), w którym zakażone monocyty i makrofagi napędzają rozwój zapalenia ziarniniakowego.

Komórki dendrytyczne i prezentacja antygenu

Komórki dendrytyczne (DC) są najskuteczniejszymi komórkami prezentującymi antygen (APC). Pobierają antygen w tkankach, migrują do węzłów chłonnych i aktywują naiwne limfocyty T przez cząsteczki MHC klasy I i II. U kota zidentyfikowano zarówno konwencjonalne DC, jak i plazmacytoidalne DC, które wytwarzają interferon typu I.

Prezentacja antygenu zależy od kompleksu zgodności tkankowej kotów (FLA). Cząsteczki MHC klasy II są obecne na APC i aktywowanych limfocytach. Prawidłowa prezentacja jest warunkiem skutecznej odpowiedzi po szczepieniu.

FIV zakaża także monocyty i komórki dendrytyczne. Wirus może więc wykorzystywać DC do rozprzestrzeniania się w tkankach limfatycznych.

Komórki NK i limfocyty γδ

Komórki NK (natural killer) zabijają komórki zakażone wirusem lub nowotworowe bez wcześniejszej sensybilizacji. U kota wykrywa się je m.in. na podstawie ekspresji CD56. Wytwarzają one IFN-γ, który wspiera odpowiedź Th1 i aktywację makrofagów.

Ich liczba spada u kotów starszych. W badaniu porównującym koty dorosłe i starsze stwierdzono mniejszą liczbę leukocytów, limfocytów, eozynofilów oraz komórek CD56+ NK u kotów starszych. W zakażeniu FIV obserwuje się nasilenie apoptozy wszystkich typów limfocytów, w tym komórek NK.

Limfocyty γδ T to populacja pośrednia między odpornością wrodzoną a nabytą. Zostały opisane w kociej krwi obwodowej w analizie scRNA-seq razem z limfocytami CD4+ i CD8+.

Limfocyty T CD4+ i CD8+

Limfocyty T stanowią według starszych szacunków około 32-41% limfocytów krwi obwodowej. Limfocyty CD4+ (pomocnicze) współpracują z limfocytami B i organizują odpowiedź przez cytokiny. Limfocyty CD8+ (cytotoksyczne) niszczą komórki zakażone i nowotworowe. Razem CD4+ i CD8+ tworzą większość krążących limfocytów T.

Stosunek CD4:CD8 zmienia się wraz z wiekiem. U kociąt jest wyraźnie wyższy niż u dorosłych z powodu licznych komórek CD4+ i bardzo małej liczby CD8+. U dorosłych wynosi ok. 1,75, a u kotów starszych ok. 1,35. Do populacji regulatorowych zalicza się komórki CD4+CD25+, hamujące proliferację aktywowanych limfocytów.

Parametr	Kocię	Kot dorosły	Kot starszy
CD4:CD8	Wysoki	ok. 1,75	ok. 1,35
Liczba CD4+ i CD8+	Zmienna	Referencyjna	Obniżona
Komórki NK CD56+	–	Referencyjna	Obniżona

Limfocyty B i komórki plazmatyczne

Limfocyty B dojrzewają w szpiku i po aktywacji różnicują się w komórki plazmatyczne produkujące przeciwciała. U kota występują klasy IgM, IgG, IgA, IgE i IgD. IgA dominuje na błonach śluzowych, IgE uczestniczy w reakcjach nadwrażliwości typu I.

Przeciwciała matczyne z siary chronią kocięta w pierwszych tygodniach życia. Mogą jednak zakłócać odpowiedź poszczepienną i dawać fałszywie dodatnie wyniki testów serologicznych. Przeciwciała matczyne przeciw FIV mogą utrzymywać się do 16. tygodnia życia, dlatego dodatni wynik u kociąt powtarza się po 5-6 miesiącach.

Komórki plazmatyczne mogą gromadzić się w tkankach pozalimfatycznych przy przewlekłej stymulacji antygenowej, np. w zapaleniu jamy ustnej czy chorobie zapalnej jelit.

Zaburzenia komórek odpornościowych

W zakażeniu FIV głównym celem jest limfocyt CD4+. Wirus wiąże się z receptorem CD134 i koreceptorem CXCR4, ale zakaża też limfocyty CD8+, B, makrofagi i komórki dendrytyczne. Kończy się to postępującą utratą CD4+, odwróceniem stosunku CD4:CD8 oraz równoczesną hiperaktywacją B, objawiającą się hipergammaglobulinemią.

W zakażeniu FeLV dominuje immunosupresja z limfopenią, atrofią grasicy i selektywną utratą CD4+. Odpowiedź cytotoksyczna swoistych CTL poprzedza pojawienie się przeciwciał i może zmniejszać wiremię. Choroby immunomediowane są w FeLV rzadsze, ale mogą wynikać z kompleksów antygen-przeciwciało.

Wiek również zmienia profil komórkowy. Starzenie się układu odpornościowego (immunosenescencja) tłumaczy większą podatność starszych kotów na zakażenia i nowotwory.

FAQ

Które komórki odpowiadają za pierwszą reakcję na patogen?

Za pierwszą reakcję odpowiadają neutrofile i makrofagi, a następnie komórki NK. Działają w ciągu minut do godzin i nie wymagają wcześniejszego kontaktu z antygenem.